Kategorie
Bez kategorii

Zatrzymajmy wędrówkę śmieci z rzek do Bałtyku – włącz się do akcji Wody to nie śmietnik!

Rzeki stanowią nierozerwalną część Morza Bałtyckiego – aż 97% rzek kończy swój bieg właśnie na północy Polski, w zlewisku Bałtyku. Dbając o ich czystość, bezpośrednio wpływasz na poprawę stanu naszych wód morskich. Woda to nie śmietnik; chroniąc rzeki mówisz Chroń Morze!

Zachowanie właściwego stanu siedlisk i gatunków zależnych od wód, głównie związanych z dolinami rzecznymi, to obowiązek człowieka, jako użytkownika ekosystemu. Działania związane z osiągnięciem celów środowiskowych dla poszczególnych jednolitych części wód pośrednio przyczyniają się także do osiągnięcia dobrego stanu środowiska wód morskich, dzięki m.in. redukcji poziomu zanieczyszczeń w wodach dopływających do Bałtyku.

To problem złożony, którego źródłem jest zarazem działalność człowieka na samym morzu, ale również na lądzie. Nieprawidłowe gospodarowanie odpadami stanowi jedno z istotniejszych źródeł przenikania substancji szkodliwych dla środowiska do wód i do ziemi. Za 48% odpadów trafiających do morza są odpowiedzialne gospodarstwa domowe. Odpady w wodach trafiających do Bałtyku to w dużej mierze efekt wypłukiwania nielegalnych składowisk odpadów w dolinach rzecznych, umyślne wrzucanie śmieci do koryt rzek i pozostawanie ich na brzegach, wyrzucanie ich do różnej maści akwenów mających połączenie z rzekami, którymi mogą przedostać się do Bałtyku. Równie ważna jest tu właściwa gospodarka odpadami, zwłaszcza niebezpiecznymi dla ekosystemów wodnych.

Rzeki śmieci

Aż 70% masy odpadów stanowi plastik, który wpada do rzeki i przemieszcza się z nurtem, niekiedy osiadając na brzegu lub jej dnie. Tworzywo często rozpada się na drobne kawałki, prowadząc do uwalniania szkodliwego mikroplastiku. Toksyczne są resztki farb i innych substancji, które przedostają się do wód z porzuconych na dzikich wysypiskach śmieci. Część zanieczyszczeń przemieszcza się rzekami aż do samego Bałtyku. Zarówno śmieci stałe, jak substancje rozpuszczające się w wodzie, pozostawiają swój ślad i wpływają na lokalne ekosystemy i nasze zdrowie.

Odpady morskie

Odpady morskie to problem globalny. Każdego roku miliony ton śmieci lądują w morzach i oceanach, zmieniając je w największe wysypiska świata i powodując problemy środowiskowe, ekonomiczne, zdrowotne i estetyczne. Złe praktyki składowania odpadów stałych, brak infrastruktury i brak świadomości odnośnie do konsekwencji podejmowanych działań stopniowo pogarszają sytuację. Także Bałtyk jest narażony na ten problem. Od lat sukcesywnie wdrażane są kolejne działania, mające na celu uporządkowanie gospodarki odpadami, w której to coraz mocniej powinien wybrzmiewać wątek ochrony wód, zarówno śródlądowych i morskich.

Włącz się do akcji, bo dbając o rzeki chronisz Bałtyk!

Problem stale powraca, a nowe odpady pojawiają się niedługo po uprzątnięciu terenu. W ramach kampanii „Rzeka pamięta kto ją zatruwa” PGW Wody Polskie przedstawia problem zanieczyszczenia wód, edukując starszych i młodszych, dzieci, studentów, osoby aktywnie wypoczywające nad wodą oraz użytkowników wód. Motywem przewodnim kampanii jest jeden przekaz: nie pozostawiajcie śmieci nad wodą, nie zatruwajcie jej. Przekonujcie także do tego innych – swoich sąsiadów i znajomych. Uczcie swoje dzieci, że śmieci ze spaceru czy pikniku zabiera się ze sobą i wyrzuca do kosza lub kontenera. Aż 97% naszych rzek znajduje się w zlewisku Morza Bałtyckiego, dlatego pamiętajmy, że troszcząc się o rzeki chronimy też Bałtyk.

Wody Polskie kompleksowo zajmują się poprawą stanu wód. W zakresie ochrony wód morskich, opracowywany jest program Ochrony Wód Morskich Bałtyku (POWM), który zawiera katalog działań zmierzających do osiągnięcia dobrego stanu środowiska wód morskich – GES (dobry stan środowiska)* dla wskazanych cech stanu i presji. Odpady w środowisku morskim (Cecha 10) stanowią istotną presje dla Bałtyku, przy czym odpady niesione wraz z rzekami stanowią znaczną część. Jako użytkownicy różnego rodzaju akwenów, wywieramy presję na środowisko każdego dnia. Na szczęście istnieją kroki, które można poczynić, by zatrzymać negatywny wpływ człowieka na ekosystemy wodne. Realizowana obecnie Aktualizacja programu Ochrony Wód Morskich (aPOWM) zaproponuje szereg nowych działań, mających na celu poprawę tej sytuacji, min. doposażenie gmin w nowoczesny sprzęt do czyszczenia plaż, akcje sprzątania brzegów rzek i jezior, czy lobbing na rzecz wprowadzenia zakazu stosowania mikro- i nanocząstek z tworzyw sztucznych.

Dbając o nasze rzeki, dbamy też o Morze Bałtyckie. Dzięki współpracy i zwiększaniu świadomości naszych obywateli możemy poprawić stan naszego Bałtyku. Dlatego Chroń Morze razem z nami!

* GES – ang. Good Environmental Status, oznacza „stan środowiska wód morskich tworzących zróżnicowane i dynamiczne pod względem ekologicznym oceany i morza, które są czyste, zdrowe i urodzajne w odniesieniu do panujących w nich warunków, zaś wykorzystanie środowiska morskiego zachodzi na poziomie, który jest zrównoważony i gwarantuje zachowanie możliwości użytkowania i prowadzenia działań przez obecne i przyszłe pokolenia” (Art. 3 RDSM)

Kategorie
Bez kategorii

Chroń morze! Foka szara – zagrożona perła Bałtyku

Morze Bałtyckie to jedno z najpłytszych i najbardziej zanieczyszczonych mórz na świecie. Działając na rzecz ochrony Bałtyku poprawiamy warunki życia flory i fauny, w tym rodzimych gatunków fok. Sprawdź co możesz zrobić dla morza, aby fokom żyło się coraz lepiej i chroń morze!

W ciągu ostatnich 100 lat, populacja fok w Morzu Bałtyckim drastycznie spadła.. Na szczęście od kilku lat obserwujemy wzrost ich liczebności. Niestety ich populacja w polskiej części Morza Bałtyckiego jest wciąż niezadowalająca, dlatego w ramach ochrony Morza Bałtyckiego prowadzone są działania wspierające ochronę tych zwierząt.

Podczas spaceru wzdłuż polskich plaż Bałtyku możemy spotkać odpoczywające w promieniach słońca foki. W Polsce występują trzy gatunki fok foka szara – najliczniej, foka pospolita i foka obrączkowana najrzadziej.  Foki to ssaki, bez których ciężko wyobrazić sobie krajobraz Bałtyku, dlatego to właśnie foka szara stała się symbolem projektu Wód Polskich – Chroń morze! Zdarza się, że foki w poszukiwaniu pokarmu udają się w górę rzek. Tej zimy jedna z nich pojawiła się przy stopniu wodnym we Włocławku, przepływając niemal 300-kilometrowy odcinek Wisły!

Ochrona siedlisk  fok zamieszkujących wybrzeże Bałtyku to jeden z postulatów projektu aktualizacji programu ochrony wód morskich – aPOWM. Choć w ostatnich latach obserwujemy wzrost liczebności tych zwierząt, nadal musimy kontynuować działania sprzyjające i prowadzące do ich ochrony.

Presje i oddziaływania – analiza zagrożeń dla fok

Foki potrzebują dostępu do optymalnych miejsc odpoczynku, linienia i rozrodu. W Polsce mamy do czynienia z rozwojem turystyki i  dużą presją turystyczną praktycznie na całym obszarze wybrzeża. Zdarza się, że dochodzi do płoszenia i zakłócania odpoczynku zwierząt. Również transport morski, rybołówstwo a nawet prace  hydrotechniczne, jak przebudowa falochronów czy opasek brzegowych to czynniki mogące oddziaływać na stan populacji fok.. Nie są obojętne na wprowadzane do wód substancje zanieczyszczające, jak substancje syntetyczne i niesyntetyczne, radionuklidy czy odpady, jak również hałas i eutrofizację wód.

Działania ochronne

Foka szara jest objęta ścisłą ochroną gatunkową oraz wskazana jako przedmiot ochrony w ośmiu obszarach Natura 2000 m.in. Zatoka Pucka i Półwysep Helski (PLH220032) i Ostoja w Ujściu Wisły (PLH220044 Ochrona siedlisk).

Działania ochronne powinny przede wszystkim uwzględniać wprowadzenie tzw. „bezpiecznych sieci”, pozwalających na znaczną redukcję przyłowu oraz wyznaczenie specjalnych stref ochronnych, w kluczowych dla gatunku obszarach odpoczynku, linienia i rozrodu.

Aktualizacja programu ochrony wód morskich  (aPOWM) zawiera katalog działań zmierzających do osiągnięcia dobrego stanu środowiska wód morskich – GES* na podstawie wybranych cech, w tym bioróżnorodności, o której złożoności świadczy także występowanie i stan populacji krajowych fok. Człowiek wywiera na środowisko morskie różnego typu presje, zmieniając stan środowiska morskiego, również pogarszając go.

PGW Wody Polskie odpowiada za opracowanie POWM, a  działania w ramach projektu są realizowane przez różne jednostki rządowe, samorządowe i podmioty. To także działania, które może realizować każdy z nas. Dzięki współpracy i zwiększaniu świadomości naszych obywateli możemy poprawić stan naszego Bałtyku. Dlatego Chroń morze razem z nami!

* GES – oznacza „stan środowiska wód morskich tworzących zróżnicowane i dynamiczne pod względem ekologicznym oceany i morza, które są czyste, zdrowe i urodzajne w odniesieniu do panujących w nich warunków, zaś wykorzystanie środowiska morskiego zachodzi na poziomie, który jest zrównoważony i gwarantuje zachowanie możliwości użytkowania i prowadzenia działań przez obecne i przyszłe pokolenia” (Art. 3 RDSM)
Kategorie
Bez kategorii

Chroń morze! Powstaje pakiet strategicznych działań dla Bałtyku

Zapobieganie degradacji środowiska morskiego, ograniczenie zanieczyszczeń i odtwarzanie ekosystemów to część działań wskazanych w aktualizacji programu ochrony wód morskich (aPOWM), opracowywanego przez Wody Polskie. Towarzyszyć mu będzie ocena oddziaływania na środowisko oraz konsultacje społeczne. Transport morski, rybołówstwo, turystyka – to niektóre sektory zależne od Bałtyku, których obecność i rozwój nie będą możliwe bez jego należytej ochrony.

Morze Bałtyckie to jedno z najpłytszych i jednocześnie najbardziej zanieczyszczonych mórz na świecie. Kluczowymi zagrożeniami dla jego ekosystemu jest postępująca eutrofizacja, intensywne połowy oraz zanieczyszczanie środowiska morskiego. W 1997 roku Komisja Helsińska ustanowiła dzień 22 marca Światowym Dniem Ochrony Bałtyku, aby zwrócić uwagę społeczności międzynarodowej na konieczność podjęcia natychmiastowych działań w celu poprawy jego stanu.

Zakwit sinic w Zatoce Gdańskiej (15 lipca). © ESA / Copernicus

Ochrona wód morskich to nie tylko działania zaplanowane na wybrzeżu czy otwartym morzu, to przede wszystkim racjonalne gospodarowanie wodami na obszarze całego naszego kraju. Kluczowe w tym zakresie są działania podejmowane przez rolnictwo i gospodarkę wodno-ściekową, ale udział w ochronie Bałtyku bierze każdy z nas, również przez świadomy dobór ryb na obiadowy stół, czy ograniczenie zużycia plastiku w gospodarstwie domowym. Duża ilość zanieczyszczeń trafia do morza naszymi rzekami, dlatego pamiętajmy, że dbając o rzeki chronimy też Bałtyk – powiedział Paweł Rusiecki – Zastępca Prezesa ds. Zarządzania Środowiskiem Wodnym w Wodach Polskich.

Ramowa Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE, zwana ramową dyrektywą ws. strategii morskiej, wyznacza ramy zintegrowanego podejścia Państw Członkowskich do ochrony wód morskich. Jej celem jest zachowanie dobrego stanu środowiska mórz europejskich, utrzymanie ich zasobów oraz zapewnienie możliwości korzystania z usług morskich. Polska implementuje przepisy unijne głównie poprzez zapisy w ustawie Prawo wodne. Na strategię morską składa się opracowanie wstępnej oceny stanu środowiska wód morskich, wyznaczenie dla nich celów środowiskowych oraz związanych z nimi cech, określenie właściwości typowych dla dobrego stanu środowiska wód morskich oraz sporządzenie i wdrożenie programu ich monitoringu i ochrony.

Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie w ramach strategii morskiej wyznacza cele środowiskowe dla wód morskich oraz sporządza projekt programu ich ochrony. Obecnie trwa II cykl planistyczny, w ramach którego przygotowano metodykę do opracowania programu wraz z analizą luk: w działaniach, uniemożliwiających osiągnięcie celów środowiskowych oraz w wiedzy dotyczącej stanu środowiska morskiego, uniemożliwiających lub utrudniających prawidłowe planowanie i monitoring działań. Prace wkroczyły w drugi, kluczowy etap, którego efektem będzie wytypowanie działań niezbędnych do osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu wód morskich, m.in. identyfikacji zanieczyszczeń wód oraz przywróceniu lub poprawie stanu ekosystemów morskich.

Wpływ na stan Morza Bałtyckiego mają działania realizowane na terenie prawie całego kraju, gdyż 99,7% powierzchni Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego. Dlatego proponowane rozwiązania dotyczyć będą nie tylko obszaru nadmorskiego, ale także całego kraju, obejmując m. in. sektor rolnictwa czy gospodarki wodno-ściekowej. Zostaną one poddane analizie kosztów i  korzyści oraz strategicznej ocenie oddziaływana na środowisko, a także 3-miesięcznym konsultacjom społecznym, po zakończeniu których nastąpi przygotowanie projektu aktualizacji programu ochrony wód morskich (aPOWM) do przyjęcia przez Radę Ministrów oraz opracowanie raportu dla Komisji Europejskiej w pierwszym kwartale 2022 roku.

Morze Bałtyckie (Zatoka Pomorska, Bornholm, Rugia) na zdjęciu z satelity Landsat 8, 26 lipca 2019 r. © NASA / USGS
Kategorie
Bez kategorii

Rozpoczęcie II etapu aPOWM

Zapobieganie degradacji środowiska morskiego, eliminowanie zanieczyszczeń i odtwarzanie ekosystemów – propozycje konkretnych działań w tych obszarach będą efektem II, kluczowego etapu aktualizacji programu ochrony wód morskich (aPOWM). Towarzyszyć mu będzie ocena oddziaływania na środowisko wypracowywanych właśnie propozycji, a następnie w III etapie – konsultacje społeczne. 

30 listopada 2020 roku zakończył się I etap projektu aPOWM. Powstała w nim metodyka opracowania wraz z analizą luk, przysłużą się w rozpoczętym właśnie II etapie, którego produktem będzie projekt aPOWM razem ze strategiczną oceną oddziaływania na środowisko.

Podczas II etapu specjaliści zajmą się zestawieniem działań podstawowych i doraźnych niezbędnych do osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu wód morskich. Zgodnie z załącznikiem 1 Ramowej Dyrektywy w Sprawie Morskiej (RDSM) zostało określonych 11 cech, na podstawie których wydawana jest ocena stanu środowiska. Wśród nich znajduje się min. różnorodność biologiczna, warunki hydrograficzne czy śmieci w środowisku morskim. Na podstawie tych cech, przygotowane zostanie zestawienie istniejących działań podstawowych i doraźnych, biorąc pod uwagę działania:

  1. Wpływające na dozwoloną intensywność działalności człowieka
  2. Wpływające na dozwolony stopień zakłóceń w ekosystemach morskich
  3. Wpływające na lokalizację oraz termin realizacji planowanych przedsięwzięć
  4. Przyczyniające się do identyfikacji zanieczyszczeń wód morskich
  5. Które ze względu na interes gospodarczy zachęcają użytkowników ekosystemów morskich do działania w sposób pozwalający na osiągnięcie lub utrzymanie dobrego stanu środowiska wód morskich

  6. Służące przywrócenie poprzedniego stanu naruszonych elementów ekosystemów morskich

  7. Zapewniające wszystkim zainteresowanym udział w osiągnięciu dobrego stanu środowiska wód morskich oraz mające na celu wzrost świadomości społecznej w zakresie osiągnięcia lub utrzymania dobrego stanu środowiska wód morskich
  8. Ze względu na art. 13 pkt 3 RDSM, państwa członkowskie mają obowiązek sprawdzić, czy proponowane rozwiązania są opłacalne i technicznie wykonalne. W związku z tym, zostanie przeprowadzana analiza kosztów i korzyści ‘nowych działań’, związanych z ich podjęciem, lub ewentualnym zaniechaniem, a także propozycja odstępstw od podjęcia działań i osiągnięcia celów środowiskowych.

    Ostatnim zadaniem II etapu jest przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu aPOWM, które w III etapie zostaną poddane konsultacjom społecznym.